Sztuka walki ukryta w tańcu, magiczna gra przeciwników rozgrywająca się w otoczeniu muzyki, śpiewu i wielkiej energii.
Mówią o niej: "najpiękniejsza z walk, najgroźniejszy z tańców", w jej tanecznej płynności kryję się gra/walka przeciwników praktykowana przy dźwiękach instrumentów muzycznych (berimbau, atabaque, pandeiro), rytmicznym klaskaniu i śpiewie. Capoeira zaskakuje. Łączy w sobie piękno i przebiegłość, może być zarówno zabawą jak i walką.
Historia
Capoeira powstała w czasach kolonialnych, gdy dzisiejsza Brazylia była kolonią portugalską. Portugalczycy sprowadzali na statkach afrykańskich niewolników, aby wykorzystać ich do pracy na plantacjach trzciny cukrowej. Wraz z niewolnikami do Brazylii przybyły ich kultura, rytuały i tradycje, z których z biegiem czasu, w połączeniu z kulturą Indian południowo-amerykańskich narodziła się Capoeira.
Niewolnicy nie mieli pozwolenia na to by walczyć, więc gdy grali Capoeira, a strażnicy zbliżali się niebezpiecznie blisko, walka przeistaczała się w taniec, który był przez nich akceptowany. Przez to nie przywiązywali oni większej wagi do tego czym zajmują się niewolnicy, dla których stanowiło to ogromną szansę na zbudowanie ruchu oporu.
W tych ciężkich czasach obok broni to właśnie Capoeira stanowiła najważniejszy instrument niewolników w walce przeciwko zarządcom plantacji na których musieli pracować. W konsekwencji Capoeira została całkowicie zakazana nawet po zniesieniu niewolnictwa ze względu na fakt kojarzenia z buntem. Mimo tego, Capoeira nadal była trenowana w brazylijskich slumsach, z dala od spojrzeń białych ludzi. Przyłapany na uprawianiu Capoeiry zostawał zatrzymywany a następnie zsyłany na co najmniej pól roku ciężkich robót na wyspie Fernando de Noronha. Z tego względu policja rozpoczęła otwartą walkę z Capoeira, niejednokrotnie angażując się w potyczki na ulicy. Na przestrzeni lat jednak wszystko ucichło a szkoły Capoeiry zwane "academias" zaczęły być powszechnie tolerowane. Najbardziej znany mistrz Capoeira, Mestre Bimba urodził się 23 listopada 1899 roku w Bahia rozpoczął trenowanie Capoeira w wieku 12 lat. W 1932 roku otworzył pierwszą oficjalną szkole, "academie" wyprowadzając tym samym Capoeira z podziemia. 9 czerwca 1937 na jego zajęcia wkroczyła policja zwracając się do Bimby, by ten udał się z nimi. Nie zaprowadzono go do wiezienia ale do pałacu władzy. Tam poproszono mistrza, aby wraz ze swoimi uczniami wykonał pokaz walki - tańca. Pokaz zakończył się wielkim sukcesem. Mestre Bimba zdołał przekonać widownie do wartości kulturowej Capoeira, wynikiem czego została ona zalegalizowana.
Mimo wszystkich przeszkód Capoeira przetrwała do dziś i cieszy się wielkim uznaniem, cały czas rozprzestrzenia się na całym świecie.
Najważniejszymi odmianami Capoeira są:
• Capoeira Regional - stworzona przez Mestre Bimba (1900 - 1974)Szybka i dynamiczna, bardziej praktyczna w zastosowaniu do walki. Ze względu na widowiskowość, jest dzisiaj popularniejsza od Angoli.
• Capoeira Angola - zawiera mniej elementów charakterystycznych dla sztuk walki, jest bardziej nastawiona na grę, współprace, taniec. Wykreowana została w XX wieku przez Mestre Pastinha (1889 - 1981) w celu zachowania, przywrócenia tradycyjnych elementów Capoeira i była swego rodzaju odpowiedzią na stworzenie Capoeira Regional przez Mestre Bimba.
Instrumenty
Muzyka jest nieodłączną częścią Capoeira. Dzięki niej możemy ujrzeć pełne piękno Capoeira, to ona wyróżnia tą sztukę walki spośród innych. Oto instrumenty używane w Capoeira:
O que é berimbau? A cabaça, o arame e um pedaço de pau...
• Berimbau ("święty luk") - najważniejszy instrument w Capoeira. To on rozpoczyna Jogo, wyznacza jego rytm i tempo.
Berimbau to cabaça (tykwa pełniąca funkcje pudła rezonansowego), arame (stalowy drut, struna), pedaço de pau lub verga (kij wykonany z giętkiego drewna zwanego biriba).
Dźwięk wydobywany jest poprzez uderzanie w strunę patyczkiem (baqueta) i dociskanie jej kamieniem lub moneta (dobräo). Poprzez przyciskanie kamienia lub dobräo uzyskać możemy trzy podstawowe dźwięki: brzęczący - poprzez lekkie dociśniecie kamienia do struny, pusty, czyli uderzenie w strunę bez dociskania i ostatni dźwięk - dociskając mocno dobräo do struny. Dodatkowo gamę dźwięków poszerzamy umiejętnym odsuwaniem i dociskaniem cabaçy do brzucha. Uderzeniu w strunę towarzyszy szeleszczenie grzechotki (caxixi) trzymanej w tej samej dłoni co baqueta.
Wyróżniamy trzy rodzaje Berimbau ze względu na rozmiar cabaçy, dźwięku jaki wydają oraz sposobu gry odpowiedniego dla każdego z nich:
- Gunga - Posiada najgłębszy dźwięk dzięki zastosowaniu bardzo dużej cabaçy. To on przewodzi całemu obrzędowi Roda. W bateria pełni role basu, trzyma rytm, gra jedynie podstawowe dźwięki.
- Medio - dźwięki berimbau media maja średnią wysokość, cabaça ma wydłużony kształt. Grający trzyma się rytmu granego przez gunga, czasem pozwalając sobie na małe improwizacje.
- Viola - z wszystkich trzech posiada najmniejszą cabaçe oraz krótszy i lżejszy kij. Dźwięki viola są wysokie, grający bardzo dużo improwizuje.
• Atabaque - duży stawiany na stojaku bęben.
Zbudowany jest z wydrążonego pnia drzewa i napiętej na ten pień skóry. Wydajemy z niego dźwięk poprzez uderzanie rękami w skórę. Podobnie jak w przypadku Berimbau Atabaque można podzielić na te od najniższego do tego o najwyższym dźwięku (od największego do najmniejszego):
- Atabaque Rum
- Atabaque Rum-pi
- Atabaque Le
• Pandeiro - tamburyn ze skórzaną membraną. Poprzez potrząsanie i uderzania w Pandeiro dłońmi wydobywamy z niego dźwięk.
• Agogô - Są to dwa dzwonki umieszczone na końcach zakrzywionego uchwytu. Gra się uderzając w dzwonki drewnianym kołkiem.
• Reco-Reco - Jest to drewniany instrument z wyżłobionymi rowkami, po których przesuwa się patyczek uzyskując w ten sposób dźwięk. Rytmy
Umiejętność grania i rozpoznawania rytmów berimbau jest niezmiernie ważna dla każdego Capoeristy, to właśnie rytmy wyznaczają zachowania w Roda, kształtują grę i nadają jej specyfikę odpowiednią dla granego rytmu.
• Angola - rytm charakterystyczny dla stylu Angola, stworzony przez Mestre Pastinha. Tempo jest wolne, Capoeristas grają powoli przy ziemi, gra opiera się przede wszystkim na sprycie, polega na "zaczarowaniu przeciwnika".
• Benguela - rytm szybszy niż Angola, gra Capoeristas jest płynna, zaznaczają jedynie podcięcia i kopnięcia nie wykonując ich do końca. Gra polega na współpracy, obfituje w płynne przejścia.
• Cavalaria - w czasach gdy Capoeira była zakazana rytm ten informował o zbliżającej się policji (wtedy brutalna gra przeistaczała się w taniec), lub ostrzegał przed Capoeristą posiadającym nóż lub brzytwę. Dziś gdy grany jest ten rytm oznacza to, że Capoerista wchodzący do Roda jest nie lubiany przez grającego rytm i chciał by aby ktoś kupił od niego grę.
• Iúna - rytm grany przez Mestre podczas ważnych uroczystości. Występują piękne akrobacje w wykonaniu graduardo i wyższych stopniem. Podczas tego rytmu Capoeristas nie klaszczą, jedynie obserwują wyczyny graczy w Roda.
• Săo Bento Grande de Angola - rytm bardzo szybki. Podczas gry w Roda Capoeristas stosują prawdziwe kopnięcia, podcięcia i obronę, a także akrobacje.
• Săo Bento Grande de Bimba (Regional) - rytm stworzony przez Mestre Bimba. Gra w Roda jest szybka, wysoka, bez zbędnych ozdobników i statycznych figur, często agresywna szczególnie w wykonaniu bardziej zaawansowanych Capoeristas.
• Santa Maria - gra podczas której zadaniem Capoeristas jest podniesienie banknotu (lub jakiegoś fantu) z ziemi jedynie za pomocą ust.
• Samba de Roda - samba, taniec brazylijski wykonywany w Roda na zakończenie uroczystości lub treningu. tańczony jest solo przez kobiety, lub w parze kobieta plus mężczyzna. Charakteryzuje się dynamicznymi, zmysłowymi ruchami bioder. Magia
Grę Capoeira (Jogo de Capoeira) otacza krąg (Roda) stojących Capoeiristas, którzy klaszczą i śpiewają do rytmu granego przez instrumenty oraz śpiewu solisty. W ten sposób każdy z nich oddaje do środka cząstkę siebie - swoją energie, która kumuluje się i napędza Capoeristats grających w środku oraz tworzy wspaniałą, pozytywną atmosferę wśród wszystkich biorących w tym udział.
Co jest charakterystyczne w Jogo de Capoeira? Płynność, gra między przeciwnikami. Jest to coś pomiędzy walką, a tańcem. W ataku używa się głównie kopnięć, są one (w zależności od granego rytmu) szybkie, zamaszyste, przeplatane akrobacjami bądź powolne, urywane. Przeciwnik nie blokuje ciosów, ale odpowiada na nie unikiem lub przejściem. Między graczami nawiązuje się dialog, każdy atak jest pytaniem a unik odpowiedzią. Capoeiristas grając ze sobą nie dotykają się, panują nad swoim ciałem, wsłuchują się w rytm grany przez instrumenty, śpiew pozostałych uczestników Roda. Capoeira jest niesamowicie bogata w uniki, przejścia , podcięcia, akrobacje. Dla jednych jest formą rekreacji, dla innych jest pasją, drogą życia, ale od wszystkich jednakowo wymaga poświęcenia, a przede wszystkim chęci :
"Capoeira jest dla mężczyzn, kobiet i dzieci; jedynymi, którzy nie powinni się jej uczyć są ci, którzy nie chcą." - Mestre Pastinha O Treningach
Capoeira uczy nas panowania nad ciałem, koordynacji, sprytu, refleksu. Obcowanie z nią to zagłębianie się w historię i kulturę Brazylii - na zajęciach oprócz technik walki uczy się także gry na instrumentach, śpiewu, narodowych tańców brazylijskich : Maculele, Samba de Roda. Capoeira to także zabawa. Na treningach panuje miła atmosfera, ćwiczenia wykonywane są przy dźwiękach muzyki, z uśmiechem na twarzy.
|
Podstawowymi kryteriami przyznawania kolejnych stopni są: 
